ATRAKCJE --> Kamienne kręgi w Węsiorach
zdj

Jedyne prehistoryczne budowle na Kaszubach to kurhany i kręgi kamienne. Sądzi się, że przed XIX w. na Pomorzu mogło istnieć ponad 40 skupisk tego rodzaju zabytków. Wiele z nich zniszczono z niewiedzy bądź potraktowano jako łatwo dostępne źródło materiałów budowlanych. Stąd też dzisiaj na Kaszubach kamienne kręgi możemy obejrzeć tylko w 4–5 miejscach. Jedne z lepiej zachowanych znajdują się nieopodal wsi Węsiory w gminie Sulęczyno.


Kręgi kamienne towarzyszą zespołowi znalezisk wiązanych z kulturą wielbarską. Wiązana jest ona z przybyciem w 2. poł. I w. na Pomorze germańskiego plemienia Gotów. Najprawdopodobniej ­przyczyną ich migracji było postępujące ochłodzenie klimatu na północy Europy, które sprawiało, że ciężko się było wyżywić. Zachowały się dwa ważne świadectwa ­dotyczące tej wędrówki, spisane przez historyków rzymskich: Tacyta (I–II w.) oraz Jordanesa (VI w.). ­Według tego ostatniego król Berig wraz z całym plemieniem wyruszył ze Skandzy (Skandynawia) i osiedlił się po drugiej stronie Bałtyku – prawdopodobnie w rejonie ujścia Wisły. Ziemię tę Goci nazwali Gothiskandzą. Stąd rozprzestrzenili się po Pomorzu, mieszając się częściowo z miejscową ludnością. Z nieznanych do końca przyczyn ok. 180 r. król Filimer, piąty władca po Berigu, zdecydował, że jego lud uda się w dalszą drogę na południe. Już pod koniec IV w. Goci osiedlali się nad Morzem Czarnym w rejonie dzisiejszej Odessy. Tam rozdzielili się na Wizygotów i Ostrogotów. Atutami Gotów była dyscyplina i zaprawienie w bojach, dlatego też w dużym stopniu przyczynili się do upadku zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego.


Kultura wielbarska charakteryzowała się ciekawym, bo birytualnym obrządkiem pochówku. Na Pomorzu obok grobów ciałopalnych znaleziono także ślady grzebania nieskremowanych zwłok. Ciała ­układano na drewnianej desce, głową na północ. Cmentarzyska gockie były usytuowane z dala od osad i najczęściej oddzielone od nich rzeką bądź jeziorem. Składały się z kręgów kamiennych oraz kurhanów, czyli grobów przysypanych różnej wielkości kopcem ziemnym pokrytym kamiennym płaszczem. Występowały też groby płaskie, oznaczane pionowo ustawionymi stelami. Kręgi były też zapewne miejscem zebrań starszyzny plemiennej i uroczystości, podczas których najprawdopodobniej składano również ofiary z ludzi. Być może stanowiły one coś w rodzaju świątyni.


Cmentarzysko w Węsiorach usytuowane jest wśród sosnowego boru na wzgórzu podciętym od zachodu doliną i górującym nad brzegiem Jeziora Długiego. Archeolodzy zainteresowali się nim już przed II wojną światową, ale dopiero w latach 1955–1963 przeprowadzono dokładne prace badawcze. Przebadano wówczas 20 kurhanów, 3 lub 4 kręgi kamienne i 91 grobów płaskich. Dzięki przedmiotom znalezionym w grobach wiadomo, że cmentarzysko zostało założone ok. 70–80 r. n.e., a zmarłych grzebano tu do przełomu II i III w. Najwcześniej powstały kręgi z kamiennych steli ustawionych pionowo na wzgórzu i u jego podnóża. Pochówki odnaleziono tylko pod jednym z nich, w górnej części rezerwatu archeologicznego. Wokół kręgów usypano kurhany ziemno-kamienne mieszczące od jednego do trzech grobów, co nasuwa przypuszczenie, że pełniły rolę grobowców rodzinnych. 
W grobach w Węsiorach zachowało się nieco biżuterii i innych cennych przedmiotów, przy zmarłych znajdowano m.in. fibule (zapinki, którymi spinano szaty), wisiory, szklane i bursztynowe paciorki, ostrogi, sprzączki do pasów.

Cmentarzysko w Węsiorach, wstęp: bezpł.; dojazd: 1,5 km na południe od wsi Węsiory, początkowo należy się kierować na Niesiołowice; parking: płatny.

powrót