JĘZYK I OBYCZAJE --> Z klasztoru pod strzechy – pochodzenie haftu kaszubskiego
zdj

Przy istniejącym w Żukowie od XIII do XIX w. klasztorze norbertanek oprócz nowicjatu działała szkoła świecka, do której uczęszczały panny ze szlacheckich rodzin, a także córki mieszczan i kaszubskich gburów. (Podobna szkoła istniała też przy klasztorze benedyktynek w Żarnowcu na północnych Kaszubach). Oprócz czytania i pisania uczono tam również szycia i haftu. 


Klasztory były wówczas ośrodkami kultury, w których poprzez kontakty z innymi klasztorami w Europie i wymianę handlową następowała wymiana wiedzy i doświadczeń. Dzięki temu do kształtującego się na Kaszubach haftu mogły przeniknąć motywy rodem z Turcji, Włoch, Hiszpanii, Francji i Niderlandów. Oczywiście wpływ na jego wygląd miała też kaszubska sztuka ludowa. 
Pierwotnie wielobarwnym haftem zdobiono szaty liturgiczne. Ciemne czepce wyszywane złotą i srebrną nicią do lat 20. XX w. były prawdopodobnie jedynymi świeckimi elementami ubioru zdobionymi kolorowym haftem – uważa się, że pozostałe części garderoby były wyszywane białymi nićmi. Niestety, biały haft ludowy nie przetrwał do dziś.


Początek współczesnemu haftowi kaszubskiemu na początku XX w. dali Teodora i Izydor Gulgowscy, małżeństwo etnografów z zamiłowania i założyciele skansenu we Wdzydzach. Pani Teodora, malarka wykształcona w Berlinie, korzystając przede wszystkim z materiałów zebranych w czasie badań przez swojego męża, opracowywała własne kolorowe wzornictwo. Zorganizowała kółko hafciarskie i uczyła sztuki wyszywania mieszkanki Wdzydz. Później pojawiały się na Kaszubach kolejne ośrodki hafciarskie tworzące własne wzornictwo. 
Szkoła żukowska. Uczennica ostatniej żukowskiej norbertanki, Marianna Okoniewska, nauczyła haftu swoje wnuczki – Jadwigę i Zofię Ptach. W latach 30. XX w. siostry prowadziły w Żukowie koło hafciarskie, nie tylko nawiązując do klasztornych wzorów, ale też projektując własne przy użyciu kolorów wskazanych przez Teodorę Gulgowską. To właśnie haft żukowski jest obecnie najpopularniejszy na Kaszubach, a jego motywy spotyka się nie tylko na tkaninach. Wśród stosowanych kolorów przeważa niebieski w trzech odcieniach.

powrót